۳ اصل مهم برای حفظ روال زندگی نوجوان در تعطیلات طولانی
دکتر احسان خانمحمدی، مدیریت دبیرستان خاتم ولنجک:
در این روزها به دلیل وضعیت خاصی که در کشور وجود دارد، آموزش مدارس به شکل غیرحضوری دنبال میشود و دانشآموزان برای مدتی طولانی از حضور در فضای منظم مدرسه دور ماندهاند.
این جدایی طولانی از چرخهی آموزش رسمی، اگر با بیتوجهی همراه شود، میتواند آسیبهایی را در حوزهی یادگیری، نظم فردی و حتی سلامت روان برای نوجوانها ایجاد کند.
اما خبر خوب این است که با رعایت چند نکتهی ساده، در خانه، میتوان از بسیاری از این آسیبها جلوگیری کرد. در این یادداشت تلاش کردهام چند اصل مهم را با خانوادهها در میان بگذارم تا در این روزهای خاص بتوانیم از سلامت جسمی، روانی و آموزشی نوجوانهایمان بیشتر مراقبت کنیم.
اصل اول: در تعطیلات طولانی، نظم خواب را حفظ کنید
چرخهی خواب، یکی از مهمترین چیزهایی است که در تعطیلات طولانی بهسرعت دچار اختلال میشود. بیدار ماندن تا نیمههای شب و خوابیدن در ساعات نامنظم، بهتدریج، تعادل جسمی و روانی نوجوان را به هم میزند.
خواب منظم نقش بسیار مهمی در ترشح هورمون رشد، کاهش استرس، تقویت تمرکز و سلامت ذهنی نوجوان دارد. به همین دلیل توصیه میشود ساعت خواب نوجوان در این روزها خیلی برهم نخورد و نوجوانها حداکثر ساعت ۱۱ شب به خواب بروند.
یکی از راههای مؤثر برای رسیدن به این هدف، کاهش آلودگی دیجیتال در زمان خواب است. بهتر است با توافق نوجوان، تلفن همراه یا وسایل بازی شبها جمع شود و صبح دوباره در اختیار او قرار بگیرد. این کار نهتنها درک نکردن نوجوان نیست، بلکه حفاظت از اوست؛ زیرا به او کمک میکند تا سلامت خواب و آرامش ذهنیاش را حفظ کند.
یکی از راههایی که به نوجوان کمک میکند تا چرخهی خوابش را منظم نگه دارد فعالیت بدنی در طول روز است. حتی در فضای خانه نیز میتوان با نرمش، بازیهای حرکتی ساده، راهرفتن یا فعالیتهای کوچک بدنی، بدن را فعال نگه داشت. تحرک بدنی به خواب بهتر و کاهش فشارهای ذهنی بسیار کمک میکند.
اصل دوم: میان فعالیت ذهنی و فعالیت بدنی تعادل برقرار کنید
نوجوانی که ساعتهای طولانی را صرف فعالیتهای ذهنی مانند فیلمدیدن، بازیهای رایانهای یا کار با موبایل میکند، بهتدریج، به خستگی ذهنی و فرسودگی دچار میشود. اما در این روزها که همه ساعتهای طولانی درگیر کار با موبایل هستیم، چطور باید این خستگی و فرسودگی را از خودمان دور کنیم؟
یک قانون ساده میتواند به حفظ این تعادل کمک کند: پس از هر فعالیت ذهنی، یک فعالیت بدنی کوتاه انجام بدهیم.
برای مثال، اگر نوجوان شما مدتزمانی فیلم دیده یا بازی رایانهای انجام داده، بهتر است پس از آن چند دقیقه راه برود، اتاق خود را مرتب کند، چند حرکت ورزشی انجام بدهد یا حتی چند شوت به توپ بزند.
حفظکردن همین چرخهی بهظاهر ساده باعث میشود انرژی ذهنیاش بازیابی شود و شادابی بیشتری در طول روز داشته باشد.
اصل سوم: در تعطیلات طولانی، از چرخهی یادگیری مراقبت کنید
موضوع بسیار مهم دیگر در این روزها، توجه به آموزش است. تعطیلی طولانیمدت به معنای تعطیلی چرخهی یادگیری نیست. اگرچه ممکن است به دلیل وضعیت خاص، بخشی از آموزشهای رسمی یا مجازی با وقفه مواجه شوند، اما تمرینهای ساده و منظم در خانه میتواند به حفظ مهارتهای پایهی دانشآموزان بسیار کمک کند.
در این مسیر، نقش والدین بسیار مهم است. تنها گفتن «برو درس بخوان» یا «درسهایت را مرور کن» معمولاً نتیجهای ندارد. نوجوانان در این سن بیش از هر چیز به نظارت و همراهی نیاز دارند. بنابراین، والدین در چنین روزهایی موظفاند بر چرخهی یادگیری فرزندشان نظارت دقیقی داشته باشند.
اما چگونه؟ این کار را با چند تمرین ساده اما مؤثر میتوانید در خانه انجام دهید:
۱. کتابخواندن روزانه
یکی از بهترین تمرینها، برای حفظ چرخهی یادگیری در تعطیلات طولانی، کتابخواندن است. از فرزندتان بخواهید در روز، حتی اگر شده فقط چند صفحه، با صدای بلند کتاب بخواند.
به تلفظ کلمات و لحن او هنگام خواندن توجه کنید و پس از آن دربارهی داستان با یکدیگر گفتوگو کنید. آن دسته از کتابهای داستانی که مدرسه در اختیار دانشآموزان قرار داده است منابع بسیار مناسبی برای این تمرین هستند.
یادتان باشد: هدف از این تمرین حمایت از نوجوان و تقویت تدریجی مهارت خواندن اوست. بنابراین اگر لحن فرزندتان درست نیست یا کلمات را درست تلفظ نمیکند او را تمسخر یا سرزنش نکنید.
۲. حل چالشها و معماهای ریاضی
تمرینهای ریاضی که در سامانهی کارسنج در اختیار دانشآموزان قرار گرفته است، فرصت خوبی برای مرور است تا مهارتهای پایهی ریاضی فرزندتان تقویت شود.
با کمک این تمرینها، علاوه بر اینکه مطالب درسی مرور میشوند، ذهن نوجوان به تفکر و کاوش بیشتر دعوت میشود.
۳. انجامدادن تکالیف نوشتاری
بخشی از تکالیف نوروزی که در کارسنج قرار میگیرند به فعالیتهای نوشتاری اختصاص دارند. این تمرینها به تقویت خلاقیت و مهارت نوشتن دانشآموزان کمک میکنند.
والدین میتوانند با مراجعه به کارسنج مشاهده کنند که فرزندشان کدام تکالیف را انجام داده و کیفیت انجام آنها چگونه بوده است.
۴. استفاده از فیلمهای آموزشی
منابع آموزشی خوبی در اینترنت در دسترساند که میتوانند به مرور دروس کمک کنند. پیشنهاد میکنم دانشآموزان، با نظارت خانواده، هر روز یک ویدئوی آموزشی کوتاه در زمینهی یکی از دروس پایه مانند ادبیات، ریاضی یا علوم مشاهده کنند؛ بهویژه در درسهایی که در آنها احساس ضعف بیشتری دارند.
جمعبندی
این روزها اگرچه مدارس تعطیلاند، اما فرایند یادگیری و تربیت تعطیل نشده است و نوجوانها بیش از هر زمان دیگری به توجه، همراهی و نظارت والدین نیاز دارند.
همراهی ساده اما مستمر خانواده میتواند از بسیاری از آسیبهای آموزشی و روانی در تعطیلات طولانی جلوگیری کند و آثار ارزشمند آن در آیندهی فرزندتان آشکار خواهد شد.
اطمینان داشته باشید که مدرسه نیز در کنار شماست. همکاران ما وضعیت آموزشی دانشآموزان را پیگیری میکنند و پس از بازگشت به آموزش حضوری، برنامههای ویژهای برای جبران آسیبهای احتمالی و تقویت یادگیری دانشآموزان اجرا خواهد شد.
با همراهی یکدیگر میتوانیم از این روزهای دشوار عبور کنیم و فرصت رشد و یادگیری را برای نوجوانان حفظ کنیم.